Yüzde hesaplamanın beş formülü
Yüzde, yüzde bir demektir; bu yüzden her yüzde hesabı sonunda 100’le çarpmaya ya da 100’e bölmeye dayanır. Bu sayfadaki beş mod, en sık sorulan beş soruyu karşılar:
Bir sayının yüzdesi: sayı × p ÷ 100. 80 sayısının %15’i = 12.
A, B’nin yüzde kaçı: A ÷ B × 100. 30, 120’nin %25’idir.
Yüzde değişim: (yeni − eski) ÷ eski × 100. 80’den 100’e = %25 artış.
Yüzde ekle veya çıkar: sayı × (1 ± p ÷ 100). 1.000 TL’ye %20 KDV eklenince 1.200 TL olur.
Parçadan bütün: parça ÷ p × 100. 45 bir sayının %15’iyse o sayı 300’dür.
Sorunuz hangi moda giriyor?
“1.850 TL’lik hesaba %10 bahşiş ne kadar?” — Bir sayının yüzdesi: 185 TL.
“Sınavda 60 sorunun 42’sini doğru yaptım, yüzde kaç?” — A, B’nin yüzde kaçı: %70.
“Kira 15.000 TL’den 18.000 TL’ye çıktı, yüzde kaç zam?” — Yüzde değişim: %20.
“2.500 TL’lik ceketin %30 indirimli fiyatı?” — Yüzde çıkar: 1.750 TL.
“Sınıfın %12’si 18 öğrenci ise sınıf mevcudu kaç?” — Parçadan bütün: 150.
Artış ve azalış neden simetrik değil?
Yüzde değişim her zaman başlangıç değerine göre hesaplanır. 80’den 100’e çıkış %25’tir, çünkü 20’lik fark 80 ile karşılaştırılır. 100’den 80’e düşüş ise %20’dir, çünkü aynı 20 bu kez 100 ile karşılaştırılır.
Aynı nedenle %50 düşen bir hisse, eski değerine dönmek için %100 artmalıdır. Zam ve indirim haberlerini okurken bu ayrım çok işe yarar.
Hesap makinesiyle yüzde hesaplama
Telefonunuzdaki hesap makinesinde % tuşuna gerek yoktur; işlemi kendiniz yazmanız yeterli:
80 sayısının %15’i: 80 × 15 ÷ 100 = 12.
120’de 30 yüzde kaç: 30 ÷ 120 × 100 = 25.
250’ye %18 eklemek: 250 × 1,18 = 295.
% tuşu farklı markalarda farklı çalışır; bazıları yüzdeyi otomatik ekler, bazıları sadece oranı gösterir. Formülü yazmak her cihazda aynı sonucu verir.
Adım adım örnek
Restoranda hesap 1.850 TL geldi; %10 bahşiş bırakmak ve toplamın aylık 20.000 TL’lik yemek bütçenizin yüzde kaçı olduğunu görmek istiyorsunuz.
Bahşiş: “Bir sayının yüzdesi” modunu seçin, yüzde olarak 10, sayı olarak 1.850 girin. 1.850 × 10 ÷ 100 = 185 TL.
Toplam: 1.850 + 185 = 2.035 TL.
Bütçe payı: “A, B’nin yüzde kaçı” modunda parça 2.035, bütün 20.000. 2.035 ÷ 20.000 × 100 = %10,175.
Sık yapılan hatalar
Zammı geri almak için aynı yüzdeyi çıkarmak: %20 zamlı fiyattan %20 çıkarmak eski fiyatı vermez; (1 + 0,20) ile bölmek gerekir.
Yüzde puanla yüzdeyi karıştırmak: %40’tan %45’e çıkış 5 puandır, %5 değil.
İki değişimi toplamak: %10 artış ve ardından %10 düşüş birbirini götürmez; sonuç %1 azalıştır.